روت الياس اسراييل
زنداني ترسينشتات
در چکسلواکي
و بازمانده آشويتس
....از ترسينشتات
....ما رو به شرق منتقل کردند
ما رو در واگنهاي حمل احشام قرار دادند
و براي دو روز و يک شب
در راه بوديم
دسامبر 1943 بود
اما داخل گرم بود
چون ما گرما رو با
دماي بدنمون توليد مي کرديم
يک عصر، قطار متوقف شد
....يعني غروب روز بعدي
و درها باز شدند
صداي فريادها هولناک بود "بيرون! بيرون! بيرون"
ما شوکه شده بوديم
نمي دونستيم چه خبره
ماموران اس اس با سگهاشون اونجا بودند
از دور نور چراغها ديده مي شد
اما ما نمي دونستيم که کجا هستيم
يا اينکه اون نورها از کجا ميان
فقط صداي فرياد در گوشمون بود
"بيرون!بيرون!بيرون"
بله، دقيقا
"سريع! سريع! سريع"
از واگنها خارج شديم و
صف بستيم
افرادي هم با يونيفورمهاي راه راه بودند
ما معني اين يونيفورمها رو هم نمي دونستيم
:به زبان چک از يکي پرسيدم ما کجا هستيم؟
لهستاني بود "جواب داد: "آشويتس
اين براي من معناي خاصي نداشت
آشويتس ديگه کجاست؟
ما رو به کمپ خانوادگي منتقل کردند "کمپِ "بي 2 بي
....بچه ها، زنها و مردها رو
بدون گروه بندي به اونجا بردند
....افرادي از اردوگاه مردان
....اومدند و به ما گفتند که
آشويتس يک اردوگاه مرگه
اينجا آدمها رو مي سوزونند
ما باور نمي کرديم
در همون کمپ .....يک محموله ديگه بود
که ترسينشتات رو در ....سپتامبر ترک کرده بودند
يعني 3 ماه قبل از ما
ما در کمپ با هم بوديم حتي اونها هم اين حرفها رو باور نمي کردند
هيچ کس رو از بقيه جدا نکردند هيچ کس رو نسوزوندند
.....يهوديهاي چک از ترسينشتات
....از گتوي پراگ
....به بخشي از اردوگاه برده مي شدند به نامِ
"بي 2 بي"
من در "آ2" يک فهرست نويس بودم
بخشهاي آ2 و بي2 بوسيله يک حصار الکتريکي از هم جدا مي شدند
کسي نمي تونست از اين حصار عبور کنه
اما مي شد با اون طرف صحبت کرد
صبح ها مي تونستم ....شرايط رو فراهم کنم
....شرايط عجيبي برقرار بود
....خانواده ها رو ....زنها، مردها و بچه ها رو
يکجا جمع کرده بودند بدون اينکه کسي به اتاقهاي گاز فرستاده بشه
حتي چمدونهاشون رو هم با خودشون به اردوگاه مي بردند
موي سرشون هم حتي کوتاه نمي شد
...اين با هر چه که قبلا ديده بودم
در تضاد کامل بود
نمي دونستم چه فکري کنم هيچ کس نمي دونست
....اما در دفتر ثبت نام اردوگاه
مي دونستند که براي اين افراد :دستورات ويژه دارند
:که عبارت بود از
رسيدگي مخصوص که يعني اتاقهاي گاز
"و همينطور "قرنطينه
.....اما اين هيچ معنايي نداشت
زنده نگه داشتن اين افراد در اردوگاه ....براي 6 ماه
...و بعد قتل عامشون
بنابراين برداشتهاي مختلفي از چرايي اين وضعيت بوجود اومد
.....مگر "اس بي" هميشه به معناي مرگ
در اتاق گاز نبود يا شايد معناي دوگانه اي هم داره؟
تا 6 ماه وضعيت همينطور بود
.....در حدود 20 دسامبر
يک محموله ديگه از ترسينشتات اومد
با حدود 4000 نفر
که به همون کمپ بي 2 بي اضافه شدند
اعضاي خانواده ها رو از هم جدا نکردند
پير و جوان رو سالم نگه داشتند
موها و اموالشون دست نخورده باقي موند
و مي تونستند لباس دلخواه خودشون رو بپوشند
يک جور ديگه بهشون رسيدگي مي شد
يک مدرسه در يک پادگان مخصوص براشون ساختند
و بچه هاشون اونجا حتي گروه تئاتر هم داشتند
....البته زندگي راحتي نبود
چون جا خيلي کم بود
از اون 4000 نفر اوليه ....ظرف 6 ماه حدود
هزار نفر مردند
کار اجباري هم داشتند؟
بله، اما فقط در کمپ خودشون
ساخت جاده و ساختمان در همون بي 2 بي
.....اس اس اونها رو تشويق به نوشتن نامه
....براي بستگانشون در ترسينشتات مي کرد
....تا بِگَن حالشون خوبه و غيره
وضع غذاشون هم بهتر بود؟
کاملا! هم غذا و هم بقيه شرايطشون بهتر بود
شرايط اينقدر خوب بود که ....در طول شش ماه
فقط يک چهارم جمعيت اوليه مردند که براي آشويتس نرخ مرگ پاييني محسوب مي شه
در تئاترِ بچه ها حتي ....ماموران اس اس حاضر مي شدند
با بچه ها بازي مي کردند روابط شخصي بوجود ميومد
البته يکي از کارهاي من اين بود .....که با اعضاي
....جنبش مقاومت اردوگاه تماس برقرار کنم و
باهاشون در ارتباط نزديک بمونم
همون موقع عضو مقاومت بودي؟
بله، کار من طوري بود که به من اجازه حرکت در اردوگاه مي داد
....تحت عذرهاي مختلف
...مثل بردن کاغذها به دفتر مرکزي
در اين حين مي تونستم پيغام هم جابه جا کنم
يکي از وظايفم ....در ارتباط با کمپ بي 2 بي
....اين بود که از بين اونها
افرادي رو که قادر به تشکيل هسته مقاومت هستند شناسايي کنم
......بزودي چند عضو سابقِ
بريگاد اينترناسيونال اسپانيا رو شناسايي کرديم
پس در زماني کوتاه
....يک ليست از حدود 40 نفر
....که سابقه قبلي مبارزه با
رژيم نازي داشتند .جور کرديم
در اين کمپ خانوادگي :يک شخصيت ويژه پيدا شد
فردي هيرش
...که يک يهودي آلماني بود
و از آلمان به پراگ مهاجرت کرده بود
....هيرش علاقه عجيبي به
آموزش بچه هاي کمپ نشون مي داد
هر کودکي رو با اسم مي شناخت
بر اثر رفتار نجيبانه ....و شرافتي که داشت
....تبديل به يک رهبر معنوي براي
کل کمپ خانوادگي شده بود
هفتم مارس نزديک مي شد
و در اون تاريخ قرار بود ....ما بفهميم که
چه اتفاقي قراره در بي 2 بي بيفته
چه اتفاقي؟ کسي از قبل نمي دونست
کوره خانه 5
در آخر فوريه
من در شيفت شبانه کوره خانه 5 بودم
حدود نيمه شب يک نفر
:از شاخه سياسي اس اس اومد
سرگرد هوستک
اون به سرگرد ووس يادداشتي تحويل داد
اون موقع ووس مسوول کوره خانه بود
....کوره خانه شماره 4
ديدم که
ووس لاي يادداشت رو باز کرد
با خودش حرف مي زد. مي گفت "بله هميشه ووس مسووله"
"بدون ووس مي خوان چي کار کنند؟"
اينطوري با خودش حرف مي زد
يک دفعه رو به من کرد "برو کاپوها رو خبر کن"
کاپوها رو آوردم کاپو اشلويم
و کاپو واچک
وقتي اومدند ووس پرسيد
"چند تکه مونده؟"
منظورش از "تکه" جنازه بود
اونها گفتند حدود 500 تا
اون گفت "تا صبح اون 500 تکه"
"بايد خاکستر بشه"
"مطمئنيد 500 تاست؟"
اونها گفتند "همين حدودهاست"
"جاکشها منظورتون از همين حدودها چيه؟"
بعدش رفت به
اتاق تعويض لباس تا خودش جايي .....رو که اجساد قرار داشتند
بررسي کنه
اونجا تلنبار شده بودند
در کوره خانه 5 اتاق تعويض لباس
انبار اجساد هم بود
بعد از عمليات گاز؟
بعد از هر عمليات اجساد رو به اونجا مي آوردند
ووس به اونجا رفت تا بررسي کنه
يادداشت رو فراموش کرد
روي ميز جا گذاشت
سريع خوندمش
و از اونچه خوندم شوکه شدم
بيرکناو درياچه خاکستر
.....کوره خانه بايد آماده مي شد
قرار بود اعضاي کمپ خانواده هاي چک مورد "رسيدگي ويژه" قرار بگيرند
وقتي صبح شد و کارگرها اومدند
من به کاپو کامينسکي برخوردم
که يکي از رهبران مقاومت در "بخش ويژه" بود
اخبار رو بهش گفتم
اون به من اطلاع داد
که کوره خانه 3 هم
در حال آماده شدن بود
کوره ها اونجا هم آماده شده بودند
به من گفت
"تو دوستان و هموطنهايي داري"
باهاشون صحبت کن" "بين اونها قفل ساز هم هست که مي تونن
"به کمپ بي 2 بي بِرَن"
بهشون بگو که به" "مردم اونجا هشدار بِدَن
"بهشون بگن چي در انتظارشونه"
بهشون بگن که اگر شورش کنند" "....ما هم
"کوره خانه رو خاکستر مي کنيم"
در کمپ بي 2 بي" "مي تونند به سرعت
"پادگانها رو نابود کنند"
ما مطمئن بوديم که قراره فردا شب
اون مردم رو به قتل برسونند
اما وقتي گردانهاي شب اعزام نشدند خيالمون راحت شد
....مهلت کشتارها براي
چند روز تمديد شده بود
اما خيلي از زندانيها ....از جمله خود چکها
در کمپ خانوادگي ....ما رو متهم به ايجاد وحشت بي پايه کردند
...متهم به اينکه
....اخبار جعلي
انتقال مي ديم
در آخر فوريه 1944
نازي ها يک شايعه :به راه انداختند
....اعضاي کمپ خانوادگي قراره به محلي
به اسم هايدربک منتقل بشن
....قدم اول اين جا به جايي
جداسازي اولين محموله ....از دومين محموله بود
....اونهم با انتقال شبانه شون به
"کمپ قرنطينه، يعني "بي2 آ
که من در اونجا کار مي کردم
خب حالا مي تونستم مستقيما با اين مردم صحبت کنم
مخصوصا با فردي هيرش حرف زدم
بهش گفتم که ....احتمالا
....محموله خانواده هاي چک
که به کمپ قرنطينه ....منتقل شدند
قراره به احتمال زياد در 7 مي به اتاقهاي گاز بُرده بشند
از من پرسيد که آيا مطمئنم؟
من گفتم احتمالش کاملا جديه
چون تا بحال هيچ قطاري با سرنشين زنده
....آشويتس رو ترک نکرده
معمولا جاهايي که اعضاي مقاومت ....فعال بودند
اينجور اطلاعات سريع بدست ميومد
ولي هنوز اطلاعاتي در دست نبود
:من براش شرايط اردوگاه رو توضيح دادم
...گفتم براي اولين بار در اردوگاه
....تعداد کافي افراد با شرايط جسمي مناسب و
...روحيه مساعد حاضر هستند
...کساني که آماده مرگ هستند
...از اعدام شدن وحشتي ندارند
و آگاهانه حاضرند جونشون رو فدا کنند
پس حالا وقت عمله
....و البته اين عمل بايد
از طرف شما آغاز بشه
کسان ديگري هم هستند که خطر مرگ فوري تهديدشون مي کنه
...کارگرهاي گروه ويژه
...که در کوره خانه ها کار مي کنند
و بطور متناوب جايگزين مي شن
اونها هم آماده اند تا اگر ....چکها به افراد اس اس
حمله کنند، بهشون بپيوندند
فردي هيرش مخالفت کرد اون آدم خيلي منطقي بود
...از ديد اون اين اصلا معني نداشت که
آلمانها چکها رو ....براي 6 ماه زنده نگه دارند
به بچه ها شير و نان سفيد .....بِدَن
و بعد از اين 6 ماه ناگهان اونها رو قتل عام کنند
روز بعدش من پيغامي از مقاومت دريافت کردم
قتل عام قطعي شده بود
....و کارگران ويژه
حتي سوخت لازم براي سوزاندن اجساد رو دريافت کرده بودند
دقيقا تعداد کساني رو که قرار بود کشته بشند مي دونستند
.و اينکه قربانيها چه جور مردمي هستند اينها وضعيت رو کاملا مشخص کرد
پس من دوباره با فردي تماس گرفتم
....بهش گفتم اين محموله، از جمله خودش
ظرف 48 ساعت آينده به اتاقهاي گاز خواهند رفت
اون ناگهان نگران شد :گفت
"اگر ما شورش کنيم چي به سر بچه ها مياد؟"
به بچه ها خيلي نزديک بود
چند تا بچه بودند؟ حدود 100 تا
چند نفر مي تونستند مبارزه کنند؟
خب، هسته اصلي ....حدود 30 نفر بود
...مسئله مهمي نبود
....اگر کار به مبارزه مي رسيد
حتي يک پيرزن هم ...مي تونست سنگي برداره
.هر کسي مي تونه بجنگه .از قبل نمي شه گفت
اما وجود يک هسته مرکزي ....ضروريه
...يک رهبري قدرتمند لازمه
اين جزييات در اين مواقع .نقش اساسي دارند
پس هيرش به من گفت "....اگر شورش کنيم"
"چي به سر بچه ها مياد؟"
"کي از اونها مراقبت مي کنه؟"
بهش گفتم "اونها از اينجا خارج نمي شن"
"در هر صورت خواهند مرد"
":از اين نمي شه اجتناب کرد. سوال اصلي اينه"
چه کسان ديگري با اونها خواهند مرد؟" "چند عضو اس اس کشته مي شند؟
و اينکه چطور مي شه ماشين مرگ" "رو از کار انداخت؟
در ضمن اين احتمال وجود داره ....که در حين شورش
ما بتونيم راهي براي فرار از اردوگاه پيدا کنيم
در چنين موقعيتي ...کاملا امکان داره که
....از سد نگهبانها گذشت
با شروع شورش .مي شه سلاح بدست آورد
....بهش گفتم براي خودش و
....بقيه اعضاي کمپ خانوادگي
....شانس ديگه اي وجود نداره
.اونهم ظرف 48 ساعت آينده
اين گفت و گو داخل پادگان صورت گرفت؟
داخل پادگان در اتاق من
باهاش از نياز به وجود يک رهبر صحبت کردم
و اينکه خودش گزينه مناسبيه
اون گفت که موقعيت رو درک مي کنه
اما بخاطر بچه ها تصميم گيري براش سخته
....نمي تونست
بچه ها رو به سرنوشتي نامعلوم ....رها کنه
مثل پدرشون بود فقط 30 سالش بود
اما رابطه عميقي با اونها داشت
اون گفت که منطق صحبت من رو مي فهمه
و دلش مي خواد راجع بهش فکر کنه
ازم خواست براي يک ساعت تنهاش بذارم
بعنوان فهرستچي، من اتاق خودم رو داشتم
پس اون رو در اتاقم تنها گذاشتم
داخل اتاق يک ميز، يک صندلي و يک تخت بود
و همينطور لوازم نگارش
بهش گفتم ظرف 1 ساعت بر مي گردم
وقتي برگشتم ديدم روي تختم افتاده و داره مي ميره
رنگ چهره اش تيره شده بود و دور دهانش کف جمع شده بود
معلوم بود که خودش رو مسموم کرده بود
اما هنوز زنده بود
يک رابط داشتم به اسم دکتر کلاينمن
اين دکتر کلاينمن يک يهودي فرانسوي با اصليت لهستاني بود
و پزشک مجربي بود
سريعا خبرش کردم
و ازش خواستم هر کاري از دستش برمياد انجام بده
چون هيرش آدم مهمي بود
کلاينمن هيرش رو معاينه کرد و گفت خودش رو با سم مسموم کرده
دوز بالاي مواد شوينده خورده بود
نجات دادنش غيرممکن نبود
اما تا مدت زيادي نمي تونه ...سر پا بايسته
ظرف 48 ساعت آينده هم ....که قراره کشته بشه
نظر کلاينمن اين بود ...که بهتره بذاريم راحت بشه
...و کاري نکنيم
خبر خودکشي فردي هيرش سريع منتشر شد
....من اول به بقيه اعضاي کمپ چيزي رو که
به هيرش گفته بودم، گفتم
"بعد رفتم به کمپ "2دي
و از اونجا با مقاومت تماس گرفتم
براي يهوديهاي چک به من نان دادند
....بله، نان و پياز
...و گفتند که هنوز تصميمي براي شورش گرفته نشده
.و من بايد بعدا براي دريافت دستور برگردم
....بلافاصله بعد از توزيع نان
:اتفاقي افتاد در اردوگاه شرايط نظامي ويژه برقرار شد
کارهاي اداري متوقف شدند
نگهبانها دو برابر شدند
مسلسل چي ها در کمپ قرنطينه مستقر شدند
و من ارتباطم رو از دست دادم
خانواده هاي چک غروب همون روز قتل عام شدند
اونها رو سوار کاميونها کردند
با اينکه همگي مي دونستند رفتارشون خيلي خوب بود
ما نمي دونستيم کاميونها دقيقا به کجا مي رن
دوباره بهشون گفتند قراره به هايدربک منتقل بشن
...ما مي دونستيم براي ترک اردوگاه
کاميونها بايد به سمت راست بپيچند
طرف چپ، فقط به يکجا ختم مي شد
....به کوره خانه ها
اون شب من در کوره خانه شماره 2 بودم
به محض اينکه مردم از کاميونها پياده شدند
با نور چراغ قوه ديدشون رو مختل کردند
و اونها رو بزور وارد راهرو کردند
و پلکاني که به اتاق "تعويض لباس" مي رسيد
به زور وادارشون مي کردند که بدوند
باران ضربات باتوم بر سرشون فرود ميومد
کساني که به اندازه کافي تند نمي دويدند ...تا سر مرگ باتوم مي خوردند
.بوسيله افراد اس اس
خشونتي که عليه اونها اعمال مي شد بي سابقه بود
....کاملا ناگهاني
بدون هيچ توضيحي؟
.حتي يک کلمه ...به محض خروج از کاميونها
.ضرب و شتم شروع شد
....وقتي وارد اتاق تعويض لباس شدند
من نزديک درب پشتي ...ايستاده بودم
....و از اونجا
.شاهد اون صحنه وحشتناک بودم
.مردم خونين بودند
.حتي مي دونستند الان دقيقا کجا هستند
....به نشانه ها و علائمي خيره شده بودند که
به اصطلاح "آژانس مرکزي اطلاعات" اونجا ....آويزون کرده بود و قبلا هم بهشون اشاره کردم
....وحشت برشون داشت
علائم راهنما نه تنها ....خيالشون رو راحت نکرده بود
بلکه وحشت زده شده بودند
.قضيه رو مي دونستند ....از قبل بهشون گفته بودند
....که اينجا چي در انتظارشونه
نا اميد شده بودند بچه ها به همديگه چسبيده بودند
...مادرهاشون
....والدينشون ...و پيرها همه گريه مي کردند
.بيچارگي بر اونها غالب شده بود
ناگهان
افسران اس اس بر پلکان ....ظاهر شدند
از جمله شخص فرمانده اردوگاه شوارزوبر
خودش بعنوان افسر اس اس به قربانيها ....قول داد که
....بزودي اونها به
هايدربک منتقل خواهند شد
....همه شروع کردند
گريه، التماس و فرياد :فضا رو پر کرد
"هايدربک يک حقه بود"
"ما رو فريب داديد! ما مي خوايم زنده بمونيم و کار کنيم"
....به چشمان جلادان اس اس خيره شدند
...اما مردان اس اس
بي اعتنا باقي موندند
...ناگهان حرکتي در جمع مشاهده شد
احتمالا مي خواستند به ...طرف افراد اس اس حمله ور بشند و
بهشون بگن که دروغ به خوردشون داده اند
در اينجا نگهبانها با باتوم ...به جمعيت
...حمله کردند
افراد بيشتري زخمي شدند
در همون اتاق "تعويض لباس"؟
بله
....وقتي به زور مردم رو وادار به
درآوردن لباسهاشون کردند خشونت به اوج خودش رسيد
تعدادي اطاعت کردند
...يک عده قليل
اکثرشون از دستور اطاعت نکردند
....ناگهان بصورت دسته جمعي
....مثل گروه کُر ....همه شروع به خوندن کردند
کل اتاق تعويض لباس ....با صداي سرود ملي کشور چک
....به ارتعاش دراومده بود
"و همينطور با سرود "هاتکيوا
اين احساسات من رو برانگيخت ....اين
!ديگه بسه
...اونها هموطنان من بودند
....در اون لحظه فهميدم
...که تمام زندگي من بي معنا شده
چرا ادامه بدم؟ براي چي؟
پس با اونها ....وارد اتاق گاز شدم
...تا بميرم
.با اونها
بعضي ها که من رو مي شناختند ...به طرفم اومدند
چون من و دوستان قفل سازم ...هر از چند گاهي
...به داخل اردوگاه خانوادگي مي رفتيم
....يک گروه کوچک از زنان نزديک شدند
به من نگاه کردند و در همون اتاق گاز ...به من گفتند
تو داخل اتاق گاز بودي؟
:يکي از اونها گفت
تو مي خواي با ما بميري" "اما اين بي معنيه
مرگ تو که زندگي ما رو" "بهمون بر نمي گردونه
"فايده اي نداره"
"تو بايد زنده از اينجا خارج بشي"
"تو بايد بر درد و رنج ما شهادت بدي"
"و همينطور بر بي عدالتي که در حقمون شده"
اينطوري بود که کار محموله خانواده هاي چک به پايان رسيد
براي من واضح بود ...که جنبش مقاومت اردوگاه
...علاقه اي به شورش نداره ....بلکه به فکر زنده موندنه
زنده موندن اعضاي .خود مقاومت
تصميم گرفتم بصورت انفرادي ....و آنارشيستي
:دست به عمل بزنم
...فرار و ترک اردوگاه
....اردوگاهي که من هم در کارش سهم و مسووليت داشتم
رودلف وربا و دوستش وتزلر
در 7 آوريل 1944 دست به فرار زدند
قبل از آن هم چند زنداني ....اقدام به فرار کرده بودند
.اما همگي دستگير شده بودند
با توجه به انفعال جريان مقاومت ....تصميم براي فرار
سريعا گرفته شد
من با دوستم وتزلر شروع ....به فراهم کردن مقدمات کرديم
.اون سهم زيادي در اين قضيه داشت
قبل از قرار .با هوگو لنک صحبت کردم
...هوگو لنک فرمانده گروه مقاومت در
.دومين محموله خانوادگي بود
....براش توضيح دادم که
از مقاومت اردوگاه ...نمي تونند انتظار کمکي داشته باشند
.به جز نان آخر
وقتي صحبت مردن مي شه .فقط بايد به خودشون اتکا کنند
...تا اونجا که به خودم مربوطه
...فکر مي کردم اگر فرارم موفقيت آميز باشه و
اطلاعاتي رو که دارم ....در زمان مناسب به جاي درستي ببرم
...ممکنه کمکي از بيرون فراهم بشه
يعني بتونم از بيرون اردوگاه
کمک براي زندانيها فراهم کنم
.کاملا معتقد بودم که اين کار ممکنه
يا قرباني هايي که به آشويتس ....ميومدند
....نمي دونستند اونجا چي مي گذره
يا کساني که در بيرون از وضعيت ....اردوگاه مطلع بودند
نه...اينطور مي گم که کسي در جريان وضعيت اردوگاه نبود
فکر مي کردم، اگر از وضعيت اردوگاه .... در اروپا و مخصوصا
....مجارستان اطلاع حاصل بشه ...ممکنه بشه کاري کرد
آخه قرار بود از مجارستان 1 ميليون يهودي به آشويتس منتقل بشند
در ماه مي ...من اين موضوع رو مي دونستم
اميدوار بودم که مقاومت از بيرون ....اردوگاه فعال بشه و
مستقيما به آشويتس کمک برسونه
در نهايت نقشه فرار ...آماده شد
و در 7 آوريل 1944 ما از اونجا فرار کرديم
يعني دليل اصلي فرارت از آشويتس همين بود؟
ناگهان تصميم گرفتم اون هدف خاص رو دنبال کنم
...به عبارت ديگه، تصميم گرفتم صبر نکنم و
.به سرعت فرار کنم
تا دنيا رو مطلع کنم
درباره آشويتس؟
داخل آشويتس؟
درسته
...حالا...حالا 35 سال
...به عقب برمي گردم
...نه، به عقب برنمي گردم
بسيار خب....دوباره برميگردم
يان کارسکي استاد دانشگاه در آمريکا
رابط سابق دولت در تبعيد لهستان
من آماده ام
در اواسط 1942
من به فکر اين افتادم که ...کارم رو بعنوان رابط
....بين جنبش زيرزميني لهستان و
دولت در تبعيد لهستان در لندن شروع کنم
رهبران يهودي در ورشو از اين موضوع مطلع شدند
ترتيب يک ملاقات بيرون گتو داده شد
دو آقا بودند
خودشون داخل گتو زندگي نمي کردند
....خودشون رو معرفي کردند
رهبر باوند و .رهبر صهيونيستها
....حالا...چيزي که اتفاق افتاد
در مورد چي گفت و گو کرديم؟
.اولا، من از قبل آمادگيش رو نداشتم
من در کارم در لهستان .تقريبا ايزوله بودم
چيزهاي زيادي نمي ديدم
....توي اين 35 سال بعد از جنگ
....هرگز برنگشتم
حدود 26 ساله که تدريس مي کنم
هيچ وقت مسئله يهوديها رو با دانشجوهام در ميون نگذاشتم
مي فهمم که اين فيلم ....يک اثر تاريخيه
....پس تلاشم رو مي کنم
اونها براي من توضيح دادند که .چه بلايي داره بر سر يهوديها مياد
از قبل راجع بهش مي دونستم؟ نه نمي دونستم
...اونها اول به من توضيح دادند که
مسئله يهود بي سابقه است
...و قابل مقايسه با مسائل لهستانيها نيست
.يا مسائل روسها و يا ساير مسائل
....هيتلر جنگ رو مي بازه
اما قبلش کل جمعيت يهوديان ...اروپا رو منقرض مي کنه
آيا اين رو مي فهمم؟
متفقين براي مردم خودشون مي جنگند اونها براي بشريت مي جنگند
...متفقين نبايد اجازه بدند که
....يهوديان منقرض بشن
...در لهستان ...يهوديان اروپايي و لهستاني
....داشتند خُرد مي شدند
نجوا مي کردند بي وقفه در اتاق راه مي رفتند
هيس هيس مي کردند
...براي من مثل
.کابوس بود
کاملا نااميد بودند؟
بله.در بعضي مقاطع از ...گفت و گو
.کنترل رفتارشون رو از دست مي دادند
من فقط نشسته بودم و تنها گوش مي کردم
هيچ واکنشي نشون نمي دادم سوالي نپرسيدم
فقط گوش مي دادم
مي خواستند تو رو متقاعد کنند؟
....فکر کنم از اول فهميده بودند که
...من چيزي از قضيه نمي دونم و
.عمق مشکل رو درک نمي کنم
وقتي گفتم براشون پيغام ....جا به جا مي کنم
تصميم گرفتند من رو در .جريان مشکلات يهوديها قرار بدند
.من نمي دونستم .هيچ وقت داخل يک گتو نبودم
.تجربه اي از مسائل يهوديها نداشتم
اون موقع مي دونستي که اکثر ....يهوديهاي ورشو
کشته شدند؟
مي دونستم اما چيزي نديده بودم
هيچ توصيفي از اتفاقاتي که مي افتاد نشنيده بودم
.و برخورد نداشتم
....دونستن آمار فقط يک طرف قضيه است
مثلا مي دونستم که ....صدها هزار لهستاني هم کشته شده اند
.همينطور روسها و صربها و يونانيها
.اما آمار فقط يک طرف قضيه است
اونها بر ويژگي مشکلات يهوديها تاکيد کردند؟
بله، شديدا دنبال اين ...بودند تاثير قابل توجهي روي من بگذارند
و ماموريت من هم اين بود که اين تاثير رو به
.ديگران منتقل کنم
اينکه وضعيت يهوديها ...بي سابقه است
....فراعنه مصري اين کار رو نمي کردند
....بابليها اين کار رو نمي کردند
...حالا براي اولين بار در تاريخ
:اين نتيجه گيري معنا پيدا مي کرد
اگر متفقین صرف نظر از ....نتيجه نهايي جنگ
...دست به اقدام ويژه اي نزنند
.يهوديها کاملا منقرض خواهند شد
.و اين غير قابل قبوله
يعني اونها خواهان تدابير ويژه بودند؟
....بله، بطور پي در پي
....يک جاي بحث رهبر باوند
...و بعدش رهبر صهيونيست
پس خواسته اونها چي بود؟
من بايد چه پيامي مي بردم؟
....به من پيغامهايي دادند
پيغامهايي مختلف براي
...دولتهاي متفق
بنابراين من بايد هر تعداد مقام ....مسئول که مي تونستم
.و در توانم بود ديدار مي کردم
....و بعد با دولت لهستان
.با رييس جمهورِ جمهوري لهستان
با رهبران بين المللي يهوديان
و با سياستمداران منفرد
....و همينطور روشنفکرها
.هر تعداد آدم موثر که مي تونستم
...بعد اونها به من بصورت جزيي گفتند که
.چي رو به کي گزارش کنم
در اون دو شب وحشتناک ....که باهاشون جلسه داشتم
.خواسته هاشون رو ارائه کردند
...خواسته هاي مجزا
:پيغام اين بود
نبايد به هيتلر اجازه داد قتل عامها رو ادامه بده
هر روز که مي گذره اهميت داره
نيويورک
....متفقين نبايد به اين جنگ فقط از منظر
.موقعيت استراتژيک نظامي نگاه کنند
...البته با اين ديدگاه
.اونها در جنگ پيروز خواهند شد
اما اين چه سودي به حال ما داره؟
ما زنده از اين جنگ بيرون نميايم
دُوَل متفق نمي تونند چنين ديدگاه منفعلي اتخاذ کنند
ما هم جزئي از انسانيت هستيم
هزاران ساله که دانشمنداني از قوم يهود به دنيا خدمت کرده اند
مذاهب بزرگ از ما سرچشمه گرفتند
ما هم انسان هستيم
اين رو مي فهمي؟ اين رو مي فهمي؟
چيزي که الان داره به سر مردم ما مياد
قبلا در تاريخ اتفاق نيفتاده
شايد اين وجدان دنيا رو تکون بده
ما مي دونيم که کشوري از آن خودمون نداريم
.ما دولتي نداريم
ما صدايي در شوراهاي .متفقين نداريم
....پس ناچاريم به کمک انسانهاي کوچک
.مثل تو متکي باشيم
پس اين کار رو مي کني؟ پيغام رو مي رسوني؟
ماموريتت رو انجام مي دي؟
صداي ما رو به متفقين مي رسوني؟
واشنگتن
....ما يک بيانيه رسمي مي خوايم
....از طرف دولتهاي متفق
....که علاوه بر
...استراتژي نظامي
....که هدفش پيروزي در جنگه
.....هدفش پيروزي نهايي نظاميه
....شامل فصلي جدا درباره
.قتل عام يهوديها باشه
...دولتهاي متفق
...رسما اعلام کنند
که اين مسئله رو بطور .خاص مد نظر دارند
....و اين بخشي از
استراتژي کلي اونها در .اين جنگه
...هدف نه تنها شکست آلمان بلکه
.نجات باقيمانده يهوديان اروپاست
...وقتي چنين بيانيه رسمي صادر بشه
...اونها که نيروي هوايي دارند
...و مشغول بمباران آلمان هستند
چرا از اين توان براي ....پخش ميليونها اعلاميه و
....اطلاع رساني به ملت آلمان از
جناياتي که دولتشون در حق يهوديها مرتکب مي شه استفاده نکنند؟
.شايد اين مردم اصلا در جريان نيستند
...و بعد يک بيانيه رسمي صادر بشه
:يک بيانيه عمومي
که اگر ملت آلمان ....تلاشي براي
تغيير سياست دولتشون ....نکنه
اين ملت مسئول جناياتي ....شناخته خواهند شد که
.دولت آلمان در حال ارتکاب اونهاست
....اگر اين تلاش از سوي مردم آلمان صورت نگيره
....بايد رسما اعلام بشه
...که اهداف زيربنايي در آلمان هدف قرار گرفته
...و نابود خواهند شد
بعنوان تلافي جناياتي که آلمانها در حق يهوديان مرتکب مي شوند
و اين اهداف
بخشي از يک استراتژي نظامي نيست
و صرفا بر مسئله .يهوديها متمرکزه
بگذار مردم آلمان قبل و بعد از ....اين بمبارانها
...بدونند که اين بمبارانهاي خاص به اين دليل اتفاق افتادند که
....و در آينده هم ادامه خواهند داشت که
يهوديها در لهستان .در شرف نابودي کامل هستند
شايد اين کمکي بکنه
اونها مي تونند اين کار رو بکنند بله، مي تونند
روهر
....اين ماموريت اول من بود
...بعدش
...هر دوي اونها
....مخصوصا رهبر صهيونيست
:که دوباره نجوا و هيس هيس مي کرد، گفت
"داره اتفاقي مي افته"
"يهوديها در گتوي ورشو راجع بهش صحبت مي کنند"
"مخصوصا افراد جوانتر"
"اونها خواهند جنگيد"
"راجع بهش حرف مي زنند"
"قراره به رايش سوم اعلان جنگ بديم"
"يک نبرد استثنايي در تاريخ"
"تا بحال چنين نبردي در نگرفته"
"جوونها مي خوان در نبرد بميرند"
"ما نمي تونيم همراهيمون رو دريغ کنيم"
....در ضمن
....من اون موقع نمي دونستم که
....يک سازمان نظامي يهودي شکل گرفته
راجع بهش چيزي به من نگفتند :فقط اينکه
"قراره اتفاقي بيفته"
"يهوديها خواهند جنگيد"
"ما سلاح مي خوايم"
"ما با فرماندهي ارتش وطني تماس گرفتيم"
"با جنبشهاي زيرزميني لهستان تماس گرفتيم"
"اما به يهوديها سلاح نمي دند"
"حق ندارند سلاح از ما دريغ کنند"
"ما مي دونيم شما اسلحه داريد"
اين پيغام براي ژنرال اسکورسکي ....فرمانده کل نيروي مقاومت لهستان بود
"دستور بديد"
"که به يهوديها اسلحه بِدَند"
آشويتس-بيرکناو
يک بخش ديگر از :ماموريت من اين بود
"رهبران بين المللي يهوديان هم هستند"
"با هر تعدادشون که مي تونيد تماس بگيريد و بهشون بگيد"
"اونها رهبر هستند"
"مردمانشون دارند مي ميرند"
"ديگه هيچ يهودي باقي نخواهد ماند"
"پس رهبرها قراره کي به درد بخورند؟"
"ما هم خواهيم مرد"
"ما همينجا مي مونيم. ما فرار نمي کنيم"
"مجبورشون کن تا با"
"دفاتر مهم تماس بگيرند"
"در لندن يا هر جاي ديگه"
"مقامات رو وادار به اقدام کنند"
"اگر بهشون اعتنايي نمي شه"
"در خيابانها دست به اعتصاب بزنند"
"غذا نخورند و آب ننوشند"
"بگذار بميرند"
"بگذار زير نگاه دنيا بميرند"
"کي مي دونه؟ شايد اين وجدان دنيا رو به درد بياره"
...بين اون دو رهبر يهودي
....من بيشتر به رهبر باوند علاقه مند شدم
....اين ناشي از ظرايف روابط انساني بود
شايد بخاطر رفتارش بود
مثل يک نجيب زاده لهستاني بود يک آقا
با رفتار محترمانه، اشارات زيبا و برخورد نجيبانه اش
فکر کنم اون هم شخصا به من علاقه مند شده بود
:اون در يک جاي صحبتها به من گفت
"آقاي ويتولد"
"من جهان غرب رو مي شناسم"
"موقع سر و کله زدن با انگليسي ها"
"شما گزارش شفاهيتون رو مي ديد"
"اما اگر تاييد کنيد که اين چيزها رو با چشمهاي خودتون ديديد"
"اونجا حرفهاتون خريدار بيشتري پيدا مي کنه"
ورشو
"مي تونيم ترتيبي بديم که شما گتوي يهودي رو ببينيد"
"خودتون ميل داريد؟"
"اگر بخوايد من خودم شما رو در گتوي ورشو همراهي مي کنم"
"تا مطمئن بشيم در طول بازديد سلامت باقي مي مونيد"
چند روز بعدش دوباره رابطه برقرار کرديم
....در اون زمان، گتوي يهودي
ديگه مثل سال 1942 نبود
...از بين حدود 400/000 يهودي
.تقريبا 300/000 نفر رو به اردوگاهها فرستاده بودند
داخل ديوارهاي گتو
چهار ناحيه وجود داشت
که مهم ترينشون "گتوي مرکزي" بود
....اين نواحي توسط مناطق آريايي نشين و يا غيرمسکوني
.از هم جدا مي شدند
....يک ساختمان بود
....اين ساختمان طوري ساخته شده بود که
....ديواري که گتو رو از دنياي بيروني جدا مي کرد
....بخشي از پشت ساختمان بود
از جلو ساختمان به نواحیِ آريايي نشين مشرف بود
يک تونل بود
بدون مشکلي از اين تونل ...رد شديم
حالا همراه من ....يک مرد کاملا متفاوت شده بود
....رهبر باوند ....اون نجيب زاده لهستاني که
....همراهم بود
....کاملا درهم شکسته بود
....مثل يک يهودي ساده ساکن گتو
...انگار تمام مدت همونجا زندگي کرده
.اين طبيعت بشره
.اينجا دنياي اون بود
ما در خيابانها قدم مي زديم اون طرف چپ من بود
.خيلي حرف نمي زديم .اون من رو هدايت مي کرد
خوب...حالا بايد توصيفش کنم. درسته؟
....بدنهاي برهنه در خيابانها
:ازش پرسيدم "اينها چرا اينجان؟"
منظورت اجساده؟
بله اجساد
:اون گفت "خب يک مشکلي هست"
"اگر يک يهودي بميره"
" و خانواده بخواد دفنش کنه"
"بايد بابتش ماليات بپردازند"
"پس جنازه ها در خيابانها رها مي شن"
چون پرداخت ماليات سخت بود؟
بله غير ممکن بود
:بعد گفت "هر تکه پاره اي ارزش داره"
"بخاطر همين اجساد سريع لخت مي شن"
"وقتي يک جنازه در خيابان رها بشه"
"يودنرات موظفه بهش رسيدگي کنه"
زنهايي که در ملا عام ....بچه هاشون رو شير مي دادند
اما...هيچ پستاني نداشتند سينه ها کاملا صاف بود
...بچه هايي که با چشمانشون ديوانه وار نگاه مي کردند
مثل يک جهان کاملا بيگانه بود؟
يعني يک دنياي ديگه بود؟
اصلا دنيايي نبود انسانيتي نبود
...خيابانهاي پر....مملو
انگار همه در خيابان زندگي مي کردند
...همه در حال تقلا بودند
....همه چيزي براي فروش عرضه مي کردند
سه پياز، دو پياز چندتا بيسکويت
...از هم گدايي مي کردند
گرسنه و گريان بودند
....اون بچه هاي وحشتناک
....بعضي ها براي خودشون مي دويدند
....بعضي با مادرهاشون نشسته بودند
...آدميت از دنيا رخت بربسته بود
انگار....انگار يک جهنم بود
...در اين قسمت از گتو
....يعني در گتوي مرکزي .افسران آلماني هم بودند
اگر گشتاپو کسي رو مامور کاري مي کرد ...افسران گشتاپو
.بايد از داخل گتو مي گذشتند
.پس آلمانها هم بودند ...ترافيک آلماني
....وقتي آلماني هاي يونيفورم پوش
رد مي شدند...سکوت برقرار مي شد
همه يخ مي زدند تا اونها بگذرند
بي حرکت، بدون گدايي کردن، بي حرکت مي شدند
آلمانها....تحقير
به يهوديها به چشم انگل نگاه مي کردند
اصلا اونها رو آدم نمي دونستند
....ناگهان در يک لحظه
يک حرکتي بوجود اومد
يهوديها در همون خياباني که من بودم فرار مي کردند
ما هم پريديم داخل يک خونه
"در رو باز کنيد! در رو باز کنيد"
در باز شد ما داخل شديم
....پنجره ها به خيابان باز مي شد
....ما از در وارد شده بوديم
...يک زن در رو باز کرده بود
همراهم گفت "نترس! نترس! ما يهودي هستيم"
من رو کنار پنجره برد
"نگاه کن! نگاه کن"
...دو تا پسر بودند
پسرهاي خوش قيافه ...با يونيفورم سازمان جوانان هيتلري
قدم مي زدند
با هر قدم اونها يهوديها ناپديد مي شدند
فرار مي کردند
پسرها با همديگه صحبت مي کردند
....بعدش يکي دست مي کنه داخل جيبش
....بدون اينکه فکر کنه
!شليک مي کنه
!صداي شکستن شيشه و فرياد بلند مي شه
...اون يکي پسره تشويقش مي کنه
بعد مي رَن
...من فلج شده بودم
...زن يهودي
که احتمالا فهميده بود ....من يهودي نيستم
من رو بغل کرد "برو.برو. اينجا موندن برات خوب نيست"
پس ما خونه رو ترک کرديم
و از گتو خارج شديم
همراهم به من گفت "همه چيز رو نديدي"
"اگر باهات بيام دوباره حاضري بازديد کني؟"
"دلم مي خواد همه چيز رو ببيني"
"قبوله"
روز بعد دوباره رفتيم از همون راه و از همون ساختمون
حالا من از قبل آماده بودم
:و چيزهاي ديگه اي مي ديدم
کثافت...بوي گند....بوي وحشتناک
همه جا خفقان آور بود
...خيابانهاي آلوده
تنش و ناآرامي در جمعيت
....هرج و مرج
...به ميدان مورانفسکي رسيديم
در گوشه ميدان
چند بچه بازي مي کردند
براي هم لته پاره پرتاب مي کردند
:همراهم گفت
"دارند بازي مي کنند. مي بيني! زندگي به هر حال ادامه داره"
:من گفتم
.بازي نمي کنند" "دارن اداي بازي کردن رو در مي آرن
جاي خاصي براي بازي بود؟
در گوشه ميدان مورانفسکي نه...فضاي باز بود
درخت هم بود؟
يک چند تايي بود
ما در خيابانها قدم زديم با کسي صحبت نمي کرديم
شايد براي يک ساعت پياده روي کرديم
بعضي مواقع به من مي گفت
"به اين يهودي نگاه کن"
يک يهودي ايستاده بود. بدون حرکت
مي گفتم: مرده؟ ....مي گفت: نه، نه، زنده است
"آقاي ويتولد يادت باشه....داره مي ميره"
"نگاهش کن. داره مي ميره...به دنيا بگو"
"چيزي رو که ديدي فراموش نکن" دوباره راه افتاديم
ماکابر
:فقط هر از چند گاهي زمزمه مي کرد
"اين رو يادت بمونه! يادت بمونه"
"يا مي گفت: "به اين زن نگاه کن
...در خيلي از موارد
من مي پرسيدم "دارن اينجا چه کار مي کنند؟"
:جواب مي داد "هيچي...دارَن مي ميرند"
"اما بخاطر بسپار! يادت نره"
يک ساعت ديگه رو هم گذرونديم
و بعد گتو رو ترک کرديم
راستش من ديگه تحملش رو نداشتم
"من رو از اينجا ببر"
ديگه هيچ وقت نديدمش
...مريض شدم
....حتي حالا هم نمي خوام
من کار شما رو مي فهمم من اينجام
نمي تونم خاطره ها رو زنده کنم
ديگه تحملش رو ندارم
اما چيزي رو که ديدم گزارش کردم
بخشي از دنياي انساني نبود
....جزيي از جهان نبود
من به اونجا تعلق نداشتم
هيچ وقت چنين چيزهايي نديده بودم
هيچ کس چنين واقعياتي رو قلم نزده بود
.....هيچ فيلم يا تئاتري نمي تونست
...اونجا بخشي از جهان انسانها نبود
به من گفتند که ....اونها آدميزادند
....اما شبيه آدميزاد نبودند
....بعد از اونجا رفتيم
من رو در آغوش گرفت "موفق باشي، موفق باشي"
ديگه هرگز همراهم رو نديدم
:نفر بعدي دکتر فرانس گراسلر ....معاون آورسوالد
کميسر نازي گتوي ورشو
اون روزها رو يادت هست؟
...نه خيلي
....سفرهاي کوهستاني قبل از جنگ رو
...خيلي راحت تر از خود جنگ و
.اون روزهاي ورشو به خاطر دارم
در کل
در واقع شکر خدا ....آدمها فراموش مي کنند
زمانه بد راحتتر از زمانه خوب فراموش مي شه
دوران بد رو آدمها پس مي زنند
....کمکت مي کنم يادت بياد
در ورشو شما ...معاون آورسوالد بوديد
بله
....دکتر آورسوالد که
کميسر يهوديان ناحيه ورشو بود
دکتر گراسلر اين خاطرات کرنياکوف هست
...به شما هم اشاره کرده
اين منتشر هم شده؟
اون خاطراتش رو مي نوشت
و جديدا هم چاپ شده
....در 7 جولاي 1941 نوشته
هفت جولاي 1941؟ اولين باره که اين تاريخ رو مي شنوم
ممکنه يادداشت بردارم؟
....به هر حال !برام جالبه
پس من در جولاي !اونجا بودم
:در 7 جولاي 1941 نوشته
"صبح در شوراي يهوديان"
"....و بعد با آورسوالد، اشلوسر و"
....اشلوسر
" و گراسلر"
"کارهاي روتين"
....اين اولين باره که
....به اسم من اشاره مي شه
.بله، ولي ما 3 نفر بوديم
اشلوسر در دفتر اقتصادي و مالي بود
....با مسائل مالي کار داشت
....و بار دوم
....در 22 جولاي بود
کرنياکوف رييس انجمن يهوديان ورشو بود
هر روز رو مي نوشت؟
بله
بله، هر روز
....خيلي جالبه که
...خاطراتش باقي موندند
جالبه که از بين نرفتند
برلينگتون-ورمونت آمريکا
...آدام کرنياکوف
خاطره نويسي رو از هفته اول ...جنگ شروع کرد
حتي قبل از ورود آلمانها به ورشو
...و قبل از اينکه
....مسئوليت جامعه يهوديان رو بعهده بگيره
....اين خاطره نويسي رو تا
بعد از ظهر روزي که خودکشي کرد .ادامه داد
....اون براي ما يک پنجره گذاشت
...که از ميانش ما مي تونيم جامعه يهودي رو در اون
.ساعات مرگبار از دوران نگاه کنيم
...يک جامعه رو به مرگ
که از همون ابتدا ....رو به مرگ بود
رائول هيلبرگ تاريخنگار
....از اين لحاظ، آدام کرنياکوف
...کار مهمي کرد
....اون يهوديها رو نجات نداد
....از اين لحاظ مثل بقيه رهبران يهود بود
اما براي ما اسنادي باقي گذاشت ....که رخدادها در اون ثبت شد
.روز به روز
اون در خلال هر هفت روز کاري ....پرمشغله اين کار رو مي کرد
.با اينکه مردي بدون تعطيلات و مرخصي هم بود
تقريبا براي هر روز ....يک چيزي وارد دفترش کرده
....اول وضعيت آب و هوا رو يادداشت مي کرد و
.بعد اتفاقاتي رو که در محيط کار مي افتادند
هيچ وقت نوشتن رو متوقف نکرد
...نوشتن بهش انگيزه فعاليت مي داد
و براي سالها منبع ...و محرک زندگيش بود
براي حدود 3 سال از زندگيش .که تحت حکومت آلمانها بود
شايد هم بدليل همين ....سبک نگارش کاملا واقع گرايانه اش بود
که حالا ما مي دونيم ...چي در ذهنش مي گذشت
چطور وقايع رو مي فهميد، و بهشون واکنش .نشون مي داد
....حتي از چيزهايي که نگفته گذاشته
.مي شه اوضاع اون زمان جامعه يهوديان رو تحليل کرد
در خاطرات.... تا انتهاش ....اشارات مکرري هست
به اسطوره شناسي يونان ....اشاره مي کنه و
مي نويسه که مثل هرکول ....ردايي زهرآلود
...به تن داره
....يهوديان ورشو رو
.در خطر نابودي مي دونه
پاراگرافهاي زيادي رو .به بيان کردن منظورش اختصاص داده
در دسامبر 1941 ....با طعنه مي نويسه
که روشنفکرها هم دارند ...مي ميرند
تا اين زمان فقط مردم فقير مي مردند
اما حالا، روشنفکرها هم از گرسنگي رو به موت هستند
براي چي دقيقا به روشنفکرها اشاره کرده؟
...چون با توجه به ساختار طبقاتي گتو
....يک تفاوتي بين افراد وجود داره
.تفاوت در آسيب پذيري نسبت به گرسنگي
طبقات پايين اول مي ميرند طبقات متوسط يک کم بعدتر
روشنفکرها در بالاي هرم هستند
وقتي اونها هم شروع به مردن کنند ....يعني اوضاع خيلي خرابه
...و منظور متن هم همينه
مصرف متوسط حدود 1200 کالري بود
...با تاييد نوشته که
:يک نفر بهش مراجعه کرده و گفته
"من پول مي خوام، اما نه براي خريد غذا"
"پول رو براي پرداخت اجاره لازم دارم"
"چون نمي خوام در خيابان بميرم"
:کرنياکوف در ادامه نوشته
....معناي جايگاه انساني
در اينجا به درخواست يک نفر اشاره کرده؟
"مرد گفته: "به من پول بده
...بله، اما نه براي غذا
....پول براي پرداخت کرايه خونه
"چون نمي خوام در خيابان بميرم"
....مردم مثل برگ در خيابانها مي افتادند
...اجساد رو با روزنامه ها مي پوشوندند
براي چي براي اون مرد خونه مهمتر از غذا بود؟
....اين فرد خاص
....غذاي کافي براي زنده موندن مصرف نمي کرد
ولي دلش نمي خواست در حاليکه ....از گرسنگي مي ميره
...بدنش در خيابان رها بشه
...اين يعني مرگ اجتناب ناپذيره
مرگ در خيابان هم؟
....البته. مثل يک جوک تلخ شده
....که کرنياکوف هميشه چند تايي داشت
:توصيفات عجيبي به کار مي برد
در مورد گروهي که ....آهنگ تدفين مي نواختند
....در مورد نعش کشي با راننده هاي مست
کودکان مرده ...که در خيابانها افتادند
...کنايه هاي عجيبي از مرگ به کار مي بره
اون با مرگ زندگي مي کرد
وارد گتو هم مي شدي؟
به ندرت. فقط وقتي .مي بايست با کرنياکوف ملاقات مي کردم
شرايط چطور بود؟
وحشتناک بود، بله، نفرت انگيز بود
خب؟
وقتي ديدم وضعيت چطوره ....ديگه اونجا نرفتم
.مگر مواقعي که مجبور بودم ....در کل اون دوران
فکرکنم کلا يکي دو بار ...وارد گتو شدم
....ما در کمسيون تلاش مي کرديم
بقاي گتو رو براي تامين نيروي کار تضمين کنيم
و بخصوص از وقوع اپيدمي مثل تيفوس جلوگيري کنيم
.خطر بزرگ همين بود
بله
خب؟
مي توني راجع به تيفوس بهمون بگي؟
من پزشک نيستم ....فقط مي دونم تيفوس
....يک اپيدمي خطرناکه که
مثل طاعون آدمها رو مي کشه
...و نمي شه به گتو محدودش کرد
....اگر تيفوس شايع مي شد ....که به نظر من نشد
....اما خطرش وجود داشت ....در اونصورت
....آلمانها و لهستاني ها هم تلفات مي دادند
چرا در گتو تيفوس وجود داشت؟
....مطمئن نيستم که وجود داشت
اما بخاطر گرسنگي خطرش ...وجود داشت
....مردم غذاي کافي نداشتند
.همين مسئله هم دردناک بود
...ما در کمسيون
تمام تلاشمون رو براي غذارساني ...به گتو مي کرديم
تا اونجا به محل رشد تيفوس ....تبديل نشه
جدا از پارامترهاي انساني .اين مسئله اي بود که اهميت داشت
....اگر تيفوس شايع مي شد ...که نشد
.فقط به گتو محدود نمي شد
....کرنياکوف هم نوشته که
يکي از دلايل محصور کردن ...گتو در پشت ديوارها
.همين ترس آلمانها از تيفوس بود
بله، دقيقا .ترس از تيفوس
اون نوشته آلمانها تيفوس رو .هميشه به يهوديها نسبت مي دادند
شايد. من نمي دونم که .اين حرف پايه درستي داره يا نه
....اما اون توده مردم رو در گتو
....تصور کن ....فقط يهوديهاي ورشو نبودند
بلکه از جاهاي ديگه هم .آدم اونجا ريخته بود
.خطر کاملا جدي بود
...يک زن در گتو بود
...که عاشق مردي بود
....مرد به شدت زخمي شد
....امعا و احشا بدنش بيرون ريخته بودند
اون زن با دستهاي خودش ....احشا رو داخل بدن مرد قرار داد
و مرد رو برد به يک ايستگاه کمک رساني. اما مَرد مُرد
....در يک قبر جمعي دفن شد ...اما زن، جنازه رو خارج کرد
....و جداگانه دفنش مي کنه
اين اتفاق ساده ....براي کرنياکوف
....نشان دهنده اوج انسانيت بود
از وضعيت منزجر نيست؟
....اين زحمت رو به خودش نمي ده .يا نفرتش رو نشون نمي ده
انزجارش رو فقط نسبت به :بعضي يهوديها نشون مي ده
يهودياني که جامعه رو با مهاجرت زودهنگام ....ترک کردند
يا يهودياني مثل گانزويخ .که با آلمانها همکاري مي کردند
نسبت به آلمانها کلمه .نفرت انگيزي به کار نبرده
.اونها رو در وراي شرارت مي دونه
انتقاد مستقيمي از خود ...آلمانها نمي کنه
....در کل مخالفت خودش رو نسبت به امور
با جر و بحث در نوشته هاش ....بيان نمي کنه
...خيلي کم با آلمانها مشاجره مي کرد
التماس و خواهش مي کرد .اما مشاجره نه
مگر در اون زمان که مجبورش کردند ....نه تنها ديوارهاي گتو رو بسازه
....بلکه هزينه اش رو هم بپردازه
....اون مي گه اگر ديوار تدبير بهداشتي براي
محافظت از آلمانها و لهستانيها ....در برابر يهوديها محسوب مي شه
پس براي چي يهوديها بايد هزينه ساخت رو بپردازند؟
کساني که محافظت مي شن ....بايد هزينه دارو رو بپردازند
ديوار هم يک دارو محسوب مي شه ....پس بگذار آلمانها بپردازند
:آورسوالد جواب داد ".....اين استدلال قشنگ"
به درد کنفرانسهاي بين المللي مي خوره" "اما الان هزينه ساخت رو مي پردازيد. تمام
...کرنياکوف تمام قضيه رو نوشته ....از جمله پاسخ آورسوالد رو
اين بزرگترين انتقادي بود .....که به خودش اجازه داد
.در حضور آلمانها بکنه .....چون از قبل مي دونست
و پيش بيني مي کرد که ....چي قراره بر سر يهوديها بياد
.حتي بدترين چيزها رو
آلمانها يک سياست اساسي ....در گتوي ورشو داشتند
اين سياست چي بود؟
بيشتر از چيزي که ....من مي دونم سوال مي پرسي
سياستي که به ....انهدام يهوديان ختم شد
"راه حل نهايي" .ما چيزي در اين مورد نمي دونستيم
....کار ما فقط اداره گتو بود
و تلاش در جهت حفظ يهوديان .به عنوان نيروي کار
....هدف کميسيون
....در واقع کاملا متفاوت بود از
.اونچه که بعدا به کشتارها ختم شد
بله. اما مي دونيد هر ماه در سال 1941
چند نفر در گتو مي مردند؟
....الان نمي دونم .اون موقع هم نمي دونستم
.اما شما مي دونستيد .آمار دقيق موجوده
...احتمالا مي دونستم
بله: 5000 نفر در ماه
....پنج هزار در ماه؟ عجب
زياده
...البته که زياده ....اما تعداد خيلي
.زيادي هم در گتو بودند .همين
.خيلي زياد بودند
...خيلي زياد
....يک سوال فلسفي
بعقيده شما گتو يعني چي؟
....تاريخ پر است از گتو
تا اونجايي که مي دونم .از قرنها قبل
آزار يهوديها رو .آلمانها اختراع نکردند
حتي ناشي از .جنگ جهاني دوم هم نبود
لهستاني ها هم اونها رو .آزار مي کردند
بله اما يک گتو ....در قلب پايتخت
...در مرکز شهر
.غيرعادي بود
شما گفتيد هدفتون .اداره گتو بود
....ماموريت ما نابودي گتو نبود
....بلکه زنده نگاه داشتنش بود .مديريتش بود
منظورت از "زنده" نگه داشتن چيه؟
.مشکل همين بود
.کل مشکل همين بود
مردم در خيابانها ....مي مردند
اجساد همه جا .رو گرفته بودند
بله
.اين تناقضِ کاري بود
تو اين رو تناقض مي دوني؟
.البته
چرا؟ مي شه توضيح بدي؟
نه
چرا نه؟
چي رو توضيح بدم؟
....اما حقيقت اينه که
يهوديها روزانه در گتو .کشتار مي شدند
....کرنياکوف نوشته
....براي اداره گتو ما به
....ما به جيره غذايي بيشتر
.و جمعيت کمتر نياز داريم
چرا جيره ها انساني نبود؟
چرا؟
اين تصميم آلمانها بود درسته؟
....تصميمي واقعي براي گرسنگي دادن به
.گتو وجود نداشت
تصميم بزرگ براي انهدام يهوديها .بعدها گرفته شد
درسته، در سال 1942
!دقيقا
يعني 3 سال بعد
دقيقا. اون طور که ....خاطرم هست ماموريت ما
...مديريت گتو بود
...و البته با اون جيره هاي کم
...و جمعيت زياد
نرخ بالا و حتي وحشتناک .مرگ و مير اجتناب ناپذير بود
.بله
در اين شرايط معناي "مديريت" چيه؟
با توجه به وضع بهداشت و غذا و غيره؟
يهوديها عليه تدابير آلمانها چي کار کردند؟
.کاري نمي تونستن بکنند
...کرنياکوف قبل از جنگ فيلمي ديده بود
....که در اون کاپيتان کشتيِ رو به غرق شدن
.به گروه ارکستر کشتي دستور مي ده آهنگ جاز بنوازند
در 8 جولاي 1942
يعني کمتر از 2 هفته قبل ....از مرگش
خودش رو با اون کاپيتان .يکسان مي بينه
....بله، بله
البته موسيقي جاز در کار نيست ....اما جشنهاي بچه ها
مسابقات شطرنج و همينطور .تئاتر برگزار مي شن
همه چيز تا لحظه آخر ...مي چرخه
اما مهمتر از هر چيز .اين نشانه هاست
....اين فعاليتهاي فرهنگي بيروني
اينها ديگه وسايل ....توليد اخلاق جمعي
.که کرنياکوف قبلا مي شناخت نيستند
:بلکه نشانه هاي زندگي در گتو محسوب مي شن
مردم بيماري که شفا مي يابند تا .به اتاقهاي گاز برده بشند
مردمي که کودکاني رو پرورش .مي دن که قرار نيست بزرگ بشند
يا مردمي که بدنبال کار ....و تامين درآمد هستند
.در وضعيتي مرگبار
طوري رفتار مي کنند که .انگار اين روال عادي زندگيه
اونها به برقراري ابدي گتو ....ايمان دارند
حتي وقتي نشانه هايي در خلاف اين .باور ظاهر مي شن
:استراتژي رفتاري همينه
"ما ادامه مي ديم چون اين تنها استراتژي باقيمونده است"
"ما بايد آسيبها و تلفات و زخمها رو حداقل کنيم"
"ما بايد ادامه بديم"
"تداوم" .تنها چيزيه که باقي مونده
اما واضحه که وقتي خودش ...رو با اون کاپيتان مقايسه مي کنه
...مي دونه که همه چيز
.مي دونه ....فکر مي کنم که مي دونست يا حس مي کرد
....که پايان نزديک مي شه حتي در اوايل 1941
....وقتي يادداشتي نوشت از شايعاتي که
راجع به سرنوشت يهوديان ورشو .در بهار اون سال بر زبانها مي افته
در همين زمان بيشوف، رييسِ ....دفتر جابجايي
بهش مي گه که گتو فقط يک ....تدبير موقتيه
.بدون اينکه قدمهاي بعدي رو ذکر کنه
....اون مي دونست ....چون در ژانويه پيش بيني هايي و يا
گزارشهايي از ورود غريب الوقوع يهوديهاي .ليتواني بدستش رسيده بود
وقتي آورسوالد در 20 ژانويه 1942 ....ناگهان به برلين مي ره
...کرنياکوف بشدت نگران مي شه
.همزمان با کنفرانس "راه حل نهايي" در برلين
....کنفرانس وانسي
"مکان برگزاري کنفرانس "راه حل نهايي
....با اينکه کرنياکوف در ورشو
پشت ديوارها، هيچ اطلاعي ....از اين کنفرانس نداشت
.از رفتن آورسوالد به برلين نگران مي شه
....اون دليل سفر ناگهاني رو نمي دونه
اما مي دونه که دليل خوبي .نمي تونه داشته باشه
.در فوريه شايعات بيشتر مي شن
.در مارس، شايعات حتي دقيق تر مي شن
....اون شروع به ثبتِ
...انتقال يهوديان گتوي لوبلين
....ميليک و يا کراکو
.و لوو در خاطراتش مي کنه
....تشخيص مي ده که
...احتمالا قراره در ورشو هم اتفاقاتي بيفته
....هر يادداشت روزانه
.مملو از اضطرابي مي شه که احساس مي کرده
بلزک محل اردوگاه مرگ
وقتي کرنياکوف شايعات رو ....در مارس 1942 مي شنوه
.....شايعات مربوط به انتقال يهوديان کراکو، لوبلين رو
....که ما حالا مي دونيم به بلزک برده شدند....
در خاطراتش از خودش مي پرسه ...که به کجا منتقل شدند
و چي بر سرشون اومد؟
.نه. هيچ وقت نمي پرسه
هيچ مقصدي رو ذکر نمي کنه
....اما ما نمي تونيم بفهميم
.که از وجود اين اردوگاهها آگاه بوده يا نه
تنها مي دونيم که در خاطراتش .ذکري از اونها نکرده
از طرفي مي دونيم ...که مسئله وجود اين اردوگاهها
...در ورشو امري شناخته شده بود
.مخصوصا تا ژوئن اون سال
چرا کرنياکوف خودکشي کرد؟
....چونکه فهميد
هيچ آينده اي براي گتو .وجود نداره
احتمالا قبل از من فهميده بود ...که قراره يهوديها کشته بشند
فکر مي کنم يهوديها ....در اون زمان
سرويسهاي اطلاعاتي .خودشون رو داشتند
خيلي مطلع بودند .حتي بهتر از ما
اينطور فکر مي کني؟
بله
يهوديها بهتر از شما مي دونستند؟
همين باور رو دارم
باورش سخته
...مقامات آلماني اطلاعي نداشتند از
چيزي که براي يهوديها قرار بود .اتفاق بيفته
اولين محموله چه زماني براي تربلينکا ارسال شد؟
فکر کنم قبل از خودکشي آورسوالد؟
خودکشي آورسوالد؟
.منظورم کرنياکوف بود.ببخشيد
در 22 جولاي
...تاريخ دقيق رو
پس محموله ها از 22 جولاي 1942 روانه شدند
بله
به...تربلينکا
و کرنياکوف در 23 جولاي خودکشي کرد
...بله، يعني
.روز بعدش
روز بعد. پس ...فهميد که
....باور اوليه اش به ...فکر کنم اين باور اون بود
....باور به همکاري با آلمانها
.براي حفظ منافع يهوديها
اون فهميد که اين باور، اين رويا .نابود شده
فهميد که اون باور يک رويا بوده
بله. و وقتي ...رويا محو شد
.راه منطقي رو براي خروج انتخاب کرد
...آخرين يادداشت چقدر قبل از خودکشي نوشته شده؟
فقط چند ساعت قبل از خودکشي
چي نوشته؟
"ساعت 3 است"
"تا بحال، 3000 نفر آماده انتقال شده اند"
"بنا بر دستور تا ساعت 4 اين تعداد بايد به 9000 برسد"
اين آخرين خاطره يک مرد در روزيه که .خودکشي مي کنه
اولين محموله ...يهوديان ورشو
در 22 جولاي 1942 .به تربلينکا سرازير شد
روز بعدش خودکشي کرد؟
بله. در روز 22ام جولاي ...سروان هوفل اون رو احضار مي کنه
....هوفل افسر مسئول جابجايي بود
کسي که عمليات خروج يهوديان .رو از گتو هدايت مي کرد
....هوفل در 22 جولاي بهش مي گه
در اينجا هم يک نکته ...جالب توجه وجود داره
ذهن کرنياکوف بشدت ....مغشوش شده
...حتي تاريخها رو درست نمي نويسه
به جاي 22 جولاي 1942 مي نويسه 22 جولاي 1940
هوفل ساعت 10 باهاش تماس مي گيره
بعد از قطع تلفن ....کودکان رو از زمين بازي
که روبروي ساختمان اجتماعات بوده .جمع آوري مي کنند
به کرنياکوف مي گه ...همه يهوديها مستقل از جنس و سن
بجز مواردي استثنايي .به شرق منتقل خواهند شد
...به شرق
و تا ساعت 4 بعد از ظهر .بايد حداقل 3000 نفر آماده انتقال باشند
.اين مقدار حداقل محموله هاي روزانه است
اين دستور در ساعت 10 صبح روز 22 جولاي 1942 به کرنياکوف ابلاغ شد
کرنیاکوف التماس مي کنه ...تا بعضي ها رو از تخليه معاف کنه
اون خواستار معافيت اعضاي ...شوراي يهوديان مي شه
همينطور خواستار معافيت .اعضاي سازمانهاي کمک رساني مي شه
.اون به شدت نگران انتقال کودکانه
...بارها به کودکان اشاره مي کنه
روز بعدش هنوز هيچ ...تضميني دريافت نکرده که
.بچه ها رو نجات بده
اگر ديگه نمي تونه ...از کودکان حفاظت کنه
...پس نبردش رو باخته .تلاشها بي ثمر بودند
چرا کودکان؟
چون اونها آسيب پذيرترين بخش جامعه هستند
....اونها بچه هاي کوچک هستند .آينده هر جامعه اي هستند
.خودشون نمي تونند از خودشون مراقبت کنند
....اگر بچه ها از اين پروسه معاف نَشَند
حتي وقتي يک قول خشک و خالي ....از يک افسر اس اس در کار نيست
پس چه کار بايد کرد؟
اگر نشه بچه ها رو حفظ کرد ديگه چه کار مي شه کرد؟
بعضي ها مي گن
اون بعد از اتمام خاطراتش ....يادداشتي پاياني نوشت
:که در اون گفت
"از من مي خواهند کودکان را با دستان خويش بکشم"
فکر مي کني ايده گتو چيز خوبي بود؟
يک جور مديريتِ خودي بود ديگه. درسته؟
درسته
يک دولت کوچک؟
خوب کار مي کرد
اما اين مديريت خودي براي مُردن بود. درسته؟
حالا ما اين رو مي دونيم ....اما اون موقع
!حتي همون موقع
نه
:کرنياکوف نوشته
"ما دست نشانده هايي ناتوان هستيم"
بله
بدون قدرت
....البته...اين مطمئنا
شما آلمانها فرمانده بوديد
بله
شما فرمانده و ارباب بوديد
البته
کرنياکوف فقط يک ابزار بود
بله، اما ابزار خوبي بود
مديريت خودي يهوديها خوب کار مي کرد
براي 3 سال خوب کار کرد
1941،1942،1943 ...و در آخر
....در آخر
در آخر اين "خوب کار کردن" به چي ختم شد؟
.براي ادامه حيات گتو
نه! براي مرگ بود
....بله، ولي
مديريت خودي ...ادامه حيات
گفتنش الان آسونه
تو قبول کردي که شرايط ...غيرانساني بود
بيرحمانه بود...وحشتناک
بله
....پس همون زمان هم واضح بود که
نه! انهدام کامل اصلا واضح نبود
حالاست که ما نتايج رو مي بينيم
قتل عام فرايندي ساده نيست اول يک قدم برداشته مي شه
....بعدش يکي ديگه و بعد يکي ديگه
بله
...اما براي فهم فرايند لازمه که
دوباره مي گم ....قتل عامي در ابتداي کار گتو
...رخ نداد کشتارها با تخليه ها شروع شدند
تخليه ها؟
.تخليه ها به تربلينکا
گتو رو مي شد ...با زور سلاح هم محو کرد
مثل کاري که نهايتا .بعد از شورش انجام شد
....من اون موقع اونجا نبودم ....اما در ابتدا
آقاي لانزمن .اين صحبتها به جايي نمي رسه
ما رو به نتايج .جديد مي رسونند
اينطور فکر نمي کنم
در اون زمان چيزهايي رو .که الان مي دونم نمي دونستم
!شما که آدم کمي نبوديد
!چرا بودم
!شما مهم بوديد
.شما اغراق مي کنيد
نه
شما نفر دوم ....کمسيونِ
.يهوديان ناحيه ورشو بوديد
اما من قدرتي نداشتم
.به هر حال يک چيزي بود
شما بخشي از ساختار .عظيم قدرت آلمان بوديد
...درسته. اما بخشي کوچک
شما در مورد موقعيت يک معاون 28 ساله اغراق مي کنيد
شما 30 ساله بوديد- 28-
....در 30 سالگي. شما
شما بالغ بوديد
...بله، اما براي يک وکيل
که مدرکش رو در 27 سالگي گرفته .اين فقط يک شروعه
.شما دکتري داشتيد
عنوانها که چيزي رو ثابت نمي کنند
آورسوالد هم دکتري داشت؟
.نه. اما عنوانها اهميتي ندارند
....دکتري حقوق
بعد از جنگ چه کار کردي؟
من در يک انتشارات مرتبط با کوهنوردي کار کردم
جدي؟
من کتابهاي راهنماي کوهپيمايي نوشتم و منتشر هم کردم
يک مجله کوهپيمايي هم چاپ کردم
به کوهنوردي علاقه داري؟
بله
....کوهستان، هواي خوب
بله
.....آفتاب، هواي خنک و تازه
...برخلاف هواي گتو
نيويورک گرترود اشنايدر و مادرش
لهام هگتوت موزه کيبوتز
مبارزان گتو اسراييل
سازمان رزمي يهوديان ....در ورشوي گتو
رسما در 28 جولاي 1942 تشکيل شد
بعد از اولين تخليه گروهي ....به تربلينکا
که در 30 سپتامبر ....متوقف شد
حدود 60000 يهودي .در گتو باقي موندند
از 18 ژانويه 1943 .تخليه ها از سر گرفته شد
با وجود کمبود شديد ...سلاح
اعضاي سازمان تصميم ...گرفتند مقاومت کنند
و در کمالِ شگفتيِ آلمانها ....مبارزه را شروع کردند
.که 3 روز طول کشيد
نازيها با تلفات ...عقب نشيني کردند
سلاحهايي را که رها .کردند يهوديها گرفتند
.انتقالها کاملا متوقف شد
...آلمانها حالا مي دانستند که
.براي غلبه بر گتو بايد بجنگند
مبارزه در عصر روز 18 آوريل ...سال 1943 شروع شد
...."در روز "گذر پاسيچ
.نبردي تا پاي مرگ بود
سيمها روتم "معروف به "کاجيک
ايزاک زوکرمن "معروف به "آنتک
نفر دوم سازمان مبارز يهوديان
بعد از جنگ ...نوشيدن رو شروع کردم
.خيلي سخت بود
کلاود، تو از احساساتم .پرسيدي
...اگر مي تونستي قلبم رو بچشي
.مسمومت مي کرد
بنا بر دستور ...مردخاي آنيلويچ
...فرمانده کل سازمان مبارز
آنتک 6 روز قبل از نبرد .گتو را ترک کرد
....با اين ماموريت که
مقاومت لهستان را .مجاب به تامين سلاح براي يهوديان کند
.آنها قبول نکردند
...فکر نکنم با زبان انساني بشه وحشتي رو که
.ما در گتو تجربه کرديم توصيف کرد
....در خيابانها ...اگر بشه به اونها خيابان گفت
چون چيزي در خيابانها ...باقي نمانده بود
ما بايد بر روي توده ...اجساد قدم برمي داشتيم
نمي شد از کنارشون عبور کرد ...چون جا نبود
علاوه بر مبارزه با آلمانها ...ما با گرسنگي و تشنگي هم
.مي جنگيديم
ما ارتباطي با دنياي ...بيرون نداشتيم
...کاملا ايزوله بوديم .از دنيا بريده شده بوديم
....در چنان وضعيتي بوديم که
....ديگه حتي نمي تونستيم بفهميم که
اصلا چرا داريم به نبرد .ادامه مي ديم
به اين فکر افتاده بوديم ....که به مناطق آريايي نشينِ
.بيرون گتو فرار کنيم
...درست قبل از ماه مي
...من و سيگموند اعزام شديم تا
با آنتک که در مناطق .آريايي نشين بود تماس بگيريم
يک تونل زير خيابانِ ....بونيفراترسکا بود که
به مناطق آريايي نشين ورشو .راه داشت
...صبح زود بود که
ما ناگهان وارد يک ....خيابان آفتابي در ورشو شديم
ما رو تصور کن ...که در روزي آفتابي در ماه مِي
شگفت زده خودمون رو در خياباني .با مردمي عادي يافتيم
انگار از يک سياره ديگه .اومده بوديم
مردم به طرف ما ...هجوم آوردند
....چون ظاهر ما فرسوده بود
....لاغر و ژنده پاره
اطراف گتو هميشه
لهستاني هاي مشکوکي بودند .که يهوديها رو تحويل مي دادند
انگار معجزه بود که تونستیم ...فرار کنيم
....در منطقه آريايي ورشو
...زندگي مثل گذشته
...روال طبيعي داشت
...کافه ها و رستورانها باز بودند
....اتوبوسها و واگنها در حرکت بودند
....سينماها باز بودند
گتو يک جزيره جداافتاده از زندگي معمولي بود
ما بايد با ايزاک زوکرمان تماس مي گرفتيم
و يک عمليات نجات ترتيب مي داديم
...و سعي مي کرديم
چند نفر مبارزي رو .که در گتو باقي مونده بودند نجات بديم
.با زوکرمان تماس گرفتيم
.از طريق دو کارگر فاضلاب
...در شب 9 يا 8 مي
...تصميم گرفتيم به گتو برگرديم
با رفيقمون ريزسک و همون .دو کارگر
بعد از اعلان منع رفت و آمد وارد فاضلاب شديم
حالا کاملا در اختيار اون دو کارگر فاضلاب بوديم
چون فقط اونها با شبکه زيرزميني فاضلاب گتو آشنا بودند
در نيمه راه تصميم گرفتند برگردند
و ما رو قال بگذارند
پس به ناچار اونها رو با اسلحه تهديد کرديم
در راهمون در فاضلاب ادامه داديم
....تا اينکه يکي از کارگرها گفت
...که زير گتو هستيم
ريزسک مراقب بود .تا اونها فرار نکنند
سازمان مبارزين يهود دفتر مرکزي
من درپوش رو کنار زدم
تا وارد گتو بشم
با فاصله يک روز دير رسيده بوديم
ما در شب 9 يا 8 مي برگشته بوديم
آلمانها دفتر مبارزين رو در روز 8 مي پيدا کرده بودند
ورشو يادبود مبارزين گتو
اکثر بازمانده ها خودکشي کرده بودند
.يا بر اثر گاز خفه شده بودند
کپي يادبود مبارزين گتوي ورشو
من به سنگر کرانسيزکانسکا 22 رفتم
...اونجا هم خالي بود ...اسم رمز رو فرياد زدم
...پس در گتو سرگردان شدم
ناگهان صداي يک زن رو ...از خرابه ها شنيدم
شب تاريکي بود نوري نبود و چيزي ديده نمي شد
همه خانه ها ويران شده بودند
و من فقط اون صدا رو مي شنيدم ....فکر کردم
....که گرفتار يک طلسم شيطاني شدم
....صداي يک زن در ويرانه ها
ويرانه ها رو دور زدم ...به ساعتم نگاه نکردم
اما حداقل نيم ساعتي ....رو جست و جو کردم
تا زني رو پيدا کنم که صداش من رو هدايت مي کرد
اما متاسفانه پيداش نکردم
آتش هم بود؟
...نه آتشها خاموش شده بودند
...اما هنوز دود در فضا بود
...و بوي وحشتناک گوشت سوخته
.گوشت کساني که زنده زنده سوخته بودند
....راهم رو ادامه دادم
و بدنبال مبارزين به بقيه ....سنگرها سر زدم
اما وضعيت همه جا يکسان بود
اسم رمز رو مي گفتم "يان"
يک اسم لهستاني بود يان
بله ولي جوابي نمي گرفتم
سنگر به سنگر مي رفتم
و بعد از اينکه ساعتها در گتو راه رفتم
به سمت فاضلابها بازگشتم
تنها بودي؟
...بله تنها بودم
....به جز صداي اون زن
و يک مرد که موقع خروج از ....فاضلابها ديده بودم
.در کل سفرم در گتو تنها بودم
.هيچ آدم زنده اي نديدم
....يادمه که ناگهان
....به من يک احساس آرامش دست داد ...احساس صلح دروني
و به خودم گفتم "من آخرين يهودي هستم"
"همينجا منتظر صبح و آلمانها مي مونم"